จุติ

ผู้เขียน: อุทิศ เหมะมูล

หากใคร่ครวญถึงเรื่องราวที่เกิดขึ้นใน ‘จุติ’ เราจะเห็นสันดานของสังคมไทย

ตั้งแต่ประเด็นความศรัทธาในศาสนาพุทธแบบผูกโยงกับความเชื่อเทพยดาฟ้าดินและภูติผีวิญญาน, อิทธิพลของระบอบการปกครองที่ส่งผลต่อการบันทึกประวัติศาสตร์, ระบบราชการที่กดทับประชาชน, การปฏิบัติต่อผู้มีความเห็นต่าง, ความผิดเพี้ยนของการสื่อสารในการส่งต่อข้อเท็จจริงระหว่างผู้คนในสังคม, อิทธิผลของสื่อละครต่อกระบวนทัศน์ของคนในสังคม, อิทธิพลของวัฒนธรรมภาคกลางต่อวัฒนธรรมย่อยในภาคอื่นๆ, มายาคติในเรื่องหน้าที่และการปฏิบัติตนที่มาพร้อมกับเพศสภาวะ, การอบรมเลี้ยงดูลูก, การกระจายการศึกษาในระบบ, ทัศนคติที่มีต่อผู้ไร้การศึกษาในระบบ, ลักษณะความขัดแย้งภายในครอบครัวและระหว่างครอบครัว ความขัดแย้งระหว่างความเชื่อและการฝักใฝ่ทางการเมืองที่ต่างกัน และยังมีอีกหลายสิ่งซึ่งประกอบเป็นสังคมไทย เป็นส่ิงที่เปลี่ยนแปลงยากจึงเหมาะสมแล้วกับคำว่าสันดาน

รูปแบบและโครงสร้างของจุติที่แบ่งออกเป็น 5 ส่วนแตกต่างกันแต่เชื่อมร้อยกันอย่างแนบแน่น ชัดเจน แม้ภาษาใน ‘บรรพ 1’ จะประดักประเดิด และ ‘ตอน 3’ จะลักลั่นอยู่บ้าง แต่อย่างไรก็ตามด้วยรูปแบบและโครงสร้างเช่นนี้ก็ทำหน้าที่ของมันได้สมบูรณ์ คือเป็นเหตุให้ผู้อ่านต้องเชื่อมโยงรายละเอียดของเรื่องราวโดยไม่ได้มีความจริงเพียงหนึ่งเดียว แต่ไม่ได้ทำให้เรื่องราวสับสนเพียงแต่ทำให้เห็นว่าข้อมูลที่เรารับรู้กันอยู่ทุกเมื่อเชื่อวันก็ไม่ต่างกัน วิจารณญานจึงสำคัญ

ทั้งยังหยอกล้องานตนเองด้วยบทวิจารณ์ที่แนบเนียนเป็นชิ้นเดียวเนื้องาน ไม่สามารถแยกขาดออกจากกันได้ ในแง่หนึ่งมันเป็นการชี้นำให้ผู้อ่านเข้าใจและวิเคราะห์สิ่งที่ได้อ่านไปแล้วให้ทะลุปรุโปร่งยิ่งขึ้น แต่ขณะเดียวกันมันก็ท้าทายการคิดวิเคราะห์ ยั่วเย้าวิจารณญาณของผู้อ่าน ว่าเห็นพ้องต้องกับบทวิจารณ์ดังที่ได้อ่านไปจริงละหรือ ก่อนอ่านบทวิจารณ์นี้ได้ครุ่นคิดอย่างหนึ่งอย่างใดไว้แล้วมิใช่หรือ ถือเป็นการเปิดพื้นที่ให้ถกเถียงระหว่างผู้อ่านกับตัวละครที่เขียนบทวิจารณ์นั้น หรืออย่างน้อยก็จุดประกายความเห็นต่างที่มีต่อตัวบทเดียวกัน แต่ผู้อ่านและตัวละครได้อ่านด้วยความรู้สึกนึกคิดที่ต่างกัน

จุติไม่ได้เพียงนำเสนอสภาพหรือสะท้อนปัญหาสังคมต่างๆที่เป็นอยู่แล้วให้เราเห็นเท่านั้น แต่จุติยังได้เรียกสติให้เรา-คือเราทุกคนในความหมายของสังคม-พิจารณาตนเองในปัจจุบันขณะ อะไรคือสิ่งที่เราเป็น เราเข้าใจตนเองแล้วหรือยัง เรากำลังต่อสู้อยู่กับอะไร เรากำลังพากันไปสู่จุดไหน

และสิ่งเหล่านี้มันจะเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า เราจะรู้ตื่นเมื่อใด ถ้าไม่ใช่ในปัจจุบัน